Energiebesparingsplicht en EED-auditplicht in 2026: valt uw bedrijf eronder en welke rol speelt opslag?

Twee verplichtingen die u uit elkaar moet houden

Er bestaan in Nederland twee wettelijke verplichtingen rond energie-efficiency die qua naam dicht bij elkaar liggen, maar juridisch los van elkaar staan. De energiebesparingsplicht valt onder de Omgevingswet en het toezicht ligt meestal bij de gemeente of de regionale omgevingsdienst als bevoegd gezag. De EED-auditplicht komt voort uit de Europese Energy Efficiency Directive en wordt door RVO gevolgd. Ze hebben elk hun eigen drempels en deadlines, dus de eerste stap is uitzoeken onder welke plicht u valt, en of dat er misschien twee zijn.

Het verschil zit ook in wat ze van u vragen. De energiebesparingsplicht draait om het daadwerkelijk nemen van maatregelen met een korte terugverdientijd en het rapporteren daarvan. De EED-auditplicht draait om het systematisch in kaart brengen van uw energiegebruik via een audit en het opstellen van een actieplan. De eerste is dus een doe-plicht, de tweede vooral een onderzoeks- en rapportageplicht.

Waarom dit juist nu speelt: in 2026 wijzigt de EED-systematiek fundamenteel en de eerstvolgende deadline van de informatieplicht energiebesparing komt met 1 december 2027 in zicht. Wie pas in het najaar van 2027 begint, loopt tegen doorlooptijden aan. Begin daarom met een nuchtere drempel-check op uw eigen jaarverbruik in kWh en kubieke meter gas voordat u geld vrijmaakt voor maatregelen.

Valt uw bedrijf onder de energiebesparingsplicht?

De energiebesparingsplicht geldt voor bedrijven en instellingen die per jaar 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 kubieke meter aardgas(equivalent) of meer verbruiken. Komt u boven een van deze twee drempels uit, dan bent u verplicht om alle energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder. Naast klassieke besparing tellen ook hernieuwbare opwek en het vervangen van een energiedrager mee als manier om aan de plicht te voldoen.

Welke maatregelen concreet onder de plicht vallen, staat op de Erkende Maatregelenlijst (EML). Die lijst is verdeeld in drie categorieën: gebouwen, faciliteiten en processen. Een nieuwe EML-update is gepland voor publicatie in het Staatsblad in december 2026, dus de inhoud van de lijst is geen vast gegeven maar beweegt mee met de techniek en de energieprijzen.

Een belangrijke nuance richting de toekomst: vanaf 2027 wordt de terugverdientijd voor verplichte maatregelen verbreed van vijf naar zeven jaar. Dat klinkt technisch, maar het betekent dat maatregelen die nu net buiten de plicht vallen straks wel verplicht worden, omdat een langere terugverdientijd is toegestaan. De lat gaat dus omhoog, niet omlaag.

Voordat u maatregelen kiest, is het verstandig om uw verbruiks- en piekprofiel als nulmeting vast te leggen. Een quickscan geeft inzicht in waar uw kWh en kubieke meters daadwerkelijk naartoe gaan, zodat u maatregelen kiest op basis van cijfers en niet op gevoel.

De informatieplicht en onderzoeksplicht: wat u moet aanleveren

Bij de energiebesparingsplicht hoort een rapportageverplichting: de informatieplicht. Eens per vier jaar rapporteert u via het eLoket van RVO welke erkende maatregelen u heeft genomen. De eerstvolgende deadline is 1 december 2027. Dit is geen vrijblijvende melding; het bevoegd gezag gebruikt deze gegevens om te beoordelen of u aan uw plicht voldoet.

Voor grootverbruikers geldt een zwaardere variant. Verbruikt u meer dan 10 miljoen kWh elektriciteit of 170.000 kubieke meter aardgas per jaar, dan heeft u een onderzoeksplicht: elke vier jaar dient u een diepgaander onderzoeksrapport in waarin alle kosteneffectieve maatregelen met een terugverdientijd tot vijf jaar in kaart zijn gebracht. Zo'n onderzoek bevat doorgaans een inventarisatie van restwarmte, aandrijftechniek, een isolatiescan en bijbehorende CO2- en terugverdientijdberekeningen.

Onderschat de omvang van de doelgroep niet. In de rapportageronde van 2023 hadden circa 58.900 locaties gerapporteerd, ongeveer 55 procent van de doelgroep, samen goed voor ongeveer 1,3 miljoen erkende maatregelen waarvan ongeveer 70 procent gebouwmaatregelen. Het besparingspotentieel uit de onderzoeksplicht-ronde werd geraamd op ongeveer 36 PJ per jaar. Dit is een serieus handhavingsdossier, geen formaliteit.

Houd er rekening mee dat het bevoegd gezag kan controleren en handhaven. Niet of te laat rapporteren is een overtreding. Het loont dus om tijdig te beginnen, want het verzamelen van meetdata en het onderbouwen van terugverdientijden kost doorlooptijd.

De EED-auditplicht verandert ingrijpend in 2026

Tot nu toe bepaalde uw bedrijfsgrootte of u onder de EED-auditplicht viel. Het oude criterium was: 250 fte of meer, of een jaaromzet boven 50 miljoen euro in combinatie met een balanstotaal boven 43 miljoen euro. Bij de herziening die eind 2026 wordt verwacht, vervalt dit criterium volledig.

In de plaats daarvan komt een criterium op basis van energieverbruik. Vanaf 10 TJ per jaar, ongeveer 2,78 miljoen kWh, geldt een auditplicht. Vanaf 85 TJ per jaar, ongeveer 23,6 miljoen kWh, komt daar een verplicht gecertificeerd energiebeheersysteem zoals ISO 50001 bovenop. In Nederland hebben ruim 1.000 grote bedrijven een energieverbruik boven 85 TJ en vallen daarmee onder die zwaardere verplichting.

Let goed op de definitie van verbruik: dat is inkoop plus eigen opwek. Heeft u een groot zonnedak, dan telt die opwek mee voor de drempel. Daardoor kunnen ook bedrijven die voorheen buiten beeld bleven nu onder de auditplicht vallen, terwijl hun ingekochte stroom op papier juist daalde.

Qua tijdlijn wordt de inwerkingtreding van de herziening eind 2026 verwacht. Het auditrapport en een publiek actieplan moeten binnen de daarop gestelde termijn volgen en daarna geldt voor de zwaarste categorie de verplichting van een gecertificeerd energiebeheersysteem. Heeft u al een werkend ISO 50001-systeem, dan kan dat de losse auditverplichting vervangen. Twijfelt u of uw verbruik tegen de 10 TJ-grens aan zit, breng dan eerst uw verbruiks- en piekprofiel in kaart.

Welke rol speelt batterijopslag en een EMS bij compliance?

We zijn hier eerlijk: een stand-alone batterij is zelf geen erkende maatregel en verlaagt uw gemeten kWh-jaarverbruik niet. Een batterij verschuift energie in de tijd, maar de jaartelling die de drempels bepaalt verandert daar niet door. Wie u een wettelijke vrijstelling belooft op basis van een batterij, gaat voorbij aan hoe de regels werken.

Wat wel relevant is: een energiebeheersysteem (EBS/EMS) staat als erkende maatregel op de EML, en stand-alone batterijopslag staat daar niet op. Een EMS levert bovendien precies de meet- en sturingsdata die een EED-audit en een actieplan vragen. Het maakt uw energiestromen zichtbaar en stuurbaar, en dat is exact wat een geloofwaardig actieplan nodig heeft.

Een batterij in combinatie met een EMS draagt indirect bij aan uw compliance-verhaal. Het verlaagt uw piekvermogen en daarmee uw transportkosten voor grootverbruik, die in de ordegrootte van 35 tot 50 euro per kW per jaar liggen, en het maakt zelfconsumptie aantoonbaar. Dat zijn cijfermatige onderbouwingen die een actieplan sterker maken, zonder dat u iets claimt dat de wet niet steunt. Voor de techniek leveren wij uitsluitend de Deye GE-serie (GE-F60 van 61 kWh, GE-F120 van 120 kWh en GE-F240 van 241 kWh bij 121 kW, parallel uitbreidbaar tot 2,57 MWh) met hybride omvormers, 10 jaar garantie en 6.000 cycli bij 90 procent DoD.

Tot slot een veelgemaakte denkfout op het fiscale vlak. EIA, MIA en Vamil kunnen van toepassing zijn op een investering in opslag en energiebeheer, maar SDE++ geldt niet voor een stand-alone batterij. Reken die exploitatiesubsidie dus niet mee. De volledige stapeling van regelingen leggen we uit in ons artikel over batterij-subsidies voor het MKB in 2026.

Stappenplan: van drempel-check naar aantoonbaar actieplan

Stap 1 is de drempel-check. Bepaal uw jaarverbruik in kWh en kubieke meter gas en leg dat naast de twee sets drempels: 50.000 kWh of 25.000 kubieke meter voor de energiebesparingsplicht, en 10 TJ of 85 TJ voor de EED-auditplicht. Pas als u weet onder welke plicht(en) u valt, kunt u gericht handelen.

Stap 2 is het vastleggen van uw verbruiks- en piekprofiel als nulmeting. Een netcongestie-scan of quickscan geeft u dat profiel op basis van uw eigen meetdata, inclusief inzicht in uw pieken en uw positie op de capaciteitskaart.

Stap 3 is het opstellen van een maatregelenlijst en actieplan met realistische terugverdientijden. Combineer daarbij gebouw-, faciliteit- en procesmaatregelen, want de winst zit vaak in de optelsom en niet in een enkele ingreep. Stap 4 is tijdig rapporteren: de informatieplicht op 1 december 2027 en het EED-auditrapport binnen de gestelde termijn, met een jaarlijkse voortgangsrapportage erbij.

Stap 5 is engineering vroeg betrekken zodra opslag of een EMS onderdeel wordt van uw plan, zodat techniek en compliance op elkaar aansluiten in plaats van achteraf op elkaar te worden geplakt. Wilt u sparren over uw situatie, neem dan contact op; we rekenen liever vooraf met u mee dan dat u achteraf moet bijsturen.